Denis Diderot

El Vikipedio

(Alidirektita el Diderot)

Nuna versio (nereviziita)

Saltu al: navigado, serĉo

Portreto de Denis Diderot (1767)

Denis Diderot [deNI dideRO], (1713-1784), estis verkisto kaj filozofo franca.

[redakti] Biografio

Denis Diderot naskiĝis en Langres (Ĉampanjo-Ardenoj) je la 5-a de oktobro 1713. Post studadoj en la "Kompanio de Jesuo", li vivas malrektan kaj malriĉan vivon dum kelkaj jaroj. Tiam li trankviliĝas kaj vivas pli ordinaran vivon. Frue, li turnas sin for de katolikismo, kaj eĉ fariĝas kontraŭulo de tiu religio, skribante kompletan kritikon. Post mallonga diista periodo, li fariĝas ateistano, kaj akiras materialistan vidon de la mondo. Tial Diderot disvolvas tezojn proksimajn de Fatalismo: por ekzemplo, ke voleco estas meĥanika, kaj nia sento de libereco nur iluziono. Liaj ideoj aperas en 1749, en la "Letero pri la blinduloj por tiuj kiuj vidas" (france "Lettre sur les aveugles à l'usage de ceŭx qui voient"). Pro tiu skribaĵo, li estas enprizonigita en la fortiko de Vincennes, apud Parizo, dum tri monatoj.

Li fariĝas unu el la plej gravaj filozofoj de la Jarcento de la Lumoj, tiu kiu realigos la enciklopedian idealon de la Klerismo. Li inventas la kritikon pri artoj ("Salonoj", france "Salons", inter 1759 kaj 1781), kaj li proksimigas sciencon kaj metafizikon (Letero pri la blinduloj). Lia famo plejparte rilatas al la Enciklopedio, kiun li verkis kun Jean d'Alembert.

Li mortas en Parizo je la 31-a de julio 1784. Sia korpo ripozas en la preĝejo Saint-Roch.

[redakti] Senvalorigo de la verko de Diderot dum la 19-a jarcento

La graveco de la verko de Diderot ne ĉiam ĝuste valoris, ekzemple en la 19-a jarcento. Tio rilatas unue al grava miskompreno de lia verko, kiu ŝajnas fuŝa al iuj. Fakte, tio estis intenco de Diderot mem: li ne volis verki kiel la klasikaj verkistoj. Lia verko estas aŭdaca kaj havas sian propran koherecon.

Due, multe da liaj tekstoj ne estis eldonitaj dum lia vivo ; kelkaj el ili estis eĉ nur eldonitaj en la 20-a jarcento. Nur ekde tiu jarcento oni povas havi kompletan ideon pri Diderot. Liaj kunvivantoj konis lin ĉefe pro lia laboro en la Enciklopedio, ĉar li inventis novan teatran stilon ("dramo") kaj verkis romanon (La maldiskretaj juveloj, france Les bijoŭx indiscrets), kaj pro kelkaj filozofiaj skribaĵoj. Kelkaj el liaj plej gravaj verkoj, ekzemple Jacques le Fataliste kaj Le neveu de Rameau, estos konitaj de la publiko nur multe da jaroj post lia morto, ĉar ili ne estis eldonitaj dum lia vivo. Eble li decidis tion li mem.

Nuntempe, nia scio pri la verko de Diderot estas pli kompleta danke al la malkovro de multe da liaj manuskriptoj en Sankt-Peterburgo, kie Diderot serĉis kunlabori kun Katarino la 2-a de Rusio (la reĝino aĉetis liajn manuskriptojn).

[redakti] Bibliografio

Vikicitaro enhavas citaĵojn por tiu ĉi artikolo.

Vidu Denis Diderot.

Essai sur le mérite et la vertu, verko de Shaftesbury, tradukita kaj komentita de Diderot (1745)
Pensées philosophiques, eseo (1746)
La promenade du sceptique (1747)
Les bijoŭx indiscrets, romano (1748)
Lettre sur les aveugles à l'usage de ceŭx qui voient (1749)
La Enciklopedio, kolektiva verko estrante de Diderot (1750-1765)
Lettre sur les sourds et muets (1751)
Pensées sur l'interprétation de la nature, eseo (1751)
Le fils naturel (1757)
La religieuse, romano (1760)
Le neveu de Rameau, autobiografio (1761 ?)
Entretien entre D'Alembert et Diderot (1769)
Le rêve de D'Alembert, eseo (1769)
Suite de l'entretien entre D'Alembert et Diderot (1769)
Paradoxe sur le comédien (1769 ?)
Apologie de l'abbé Galiani (1770)
Principes philosophiques sur la matière et le mouvement, eseo (1770)
Entretien d'un père avec ses enfants (1771)
Jacques le Fataliste et son maître, romano (1771-1778)
Supplément au voyage de Bougainville (1772)
Histoire philosophique et politique des deŭx Indes, kunlaborita kun Raynal (1772-1781)
Voyage de Hollande (1773)
Eléments de physiologie (1773-1174)
Réfutation d'Helvétius (1774)
Observations sur le Nakaz (1774)
Essai sur les règnes de Claude et de Néron (1778)
Lettre apologétique de l'abbé Raynal à Monsieur Grimm (1781)
Aŭx insurgents d'Amérique (1782)

Denis Diderot sur Vikimedia Komunejo (plurperilaj rimedoj)

Elŝutita el "http://eo.wikipedia.org/wiki/Denis_Diderot"

Kategorioj: Francaj filozofoj | Francaj verkistoj | Mortintoj en 1784 | Naskiĝintoj en 1713